اظهارنامه، نوشتهای است که طبق مقررات قانونی تنظیم میشود و راهی رسمی و قانونی، برای بیان خواسته و مطالبه حق، از طرف مقابل، قبل از طرح دادخواست نزد مراجع حقوقی است.
برخی مواقع، ممکن است، افراد نتوانند یا امکانش را نداشته باشند که برای به دست آوردن حقشان یا طلبی که از دیگران، دارند در مراجع قضایی حضور پیدا کنند و در عین حال بخواهند قبل از رفتن به دادگاه، این روند را با مصالحه طی کنند و درخواست خود را به طرف مقابل اعلام کنند. در این حالت راهکاری که وجود دارد، ارسال اظهارنامه برای طرف مقابل است.
به عنوان مثال فردی از شخص دیگر طلبی دارد که با وجود یادآوریهای مکرر، بدهکار حاضر به پرداخت آن نمیشود. در این صورت، طلبکار میتواند برای دریافت طلب خود اقدام به ثبت اظهارنامه نماید و با این کار قبل از طرح دعوا علیه بدهکار در دادگاه، بار دیگر به او فرصت پرداخت بدهی و ادای تعهدش، را خواهد داد.
برخی اظهارنامه را به اشتباه اظهاریه هم مینامند. اظهارنامه، نه تنها راهی برای مطالبه رسمی حق است، بلکه افراد میتوانند از طریق آن، آمادگی خود را برای تسلیم هر چیزی، اعم از: وجه، مال و سند را هم به طرف مقابل اعلام کنند.
اظهارنامه حاوی اطلاعات خاصی است که باید به صورت صحیح و دقیق تکمیل شود. این اطلاعات شامل موارد زیر میشود:
۱-مشخصات و اقامتگاه اظهارکننده: اظهارکننده (فرستنده اظهارنامه) اطلاعات هویتی خود از جمله: نام، نام خانوادگی را به همراه اقامتگاه قانونی خود، یعنی نشانی محل اقامتش را در این بخش اظهارنامه وارد میکند.
۲-موضوع اظهارنامه: عنوان مطلبی که در متن اظهارنامه و قسمت خلاصه اظهارات شرح داده میشود.
۳-مشخصات و اقامتگاه مخاطب: اظهارکننده در این بخش نام و نام خانوادگی و نشانی محل زندگی مخاطب اظهارنامه را در این بخش وارد میکند.
۴- خلاصه اظهارات: اظهارکننده آنچه که از طرف مقابل میخواهد و مدنظرش است به طرف دیگر اظهار کند را در این قسمت، توضیح میدهد.
۵- خلاصه جواب: در این بخش دریافتکننده اظهارنامه، به اظهارات فرستنده پاسخ میدهد.
وقتی مالی که در مالکیت دیگری است، به طریق غیر قانونی یا بدون اجازه فرد، مورد تصرف دیگری قرار بگیرد، می توان از متصرف غیر قانونی شکایت کرد. دادگاه، در حکم خود، متصرف غیر قانونی را محکوم به رد مال می کند که در صورت نبود آن، دادگاه حکم به رد مثل مال یا پرداخت قیمت آن به نرخ روز می دهد.
فردی که به طور غیر قانونی، مال دیگری را برداشته است ، علاوه بر جبران خسارت و ضرری که به دیگری وارد کرده است ( که بسته به نوع آن متفاوت است ) باید مال را هم به صاحب اصلی آن برگرداند . بنابراین رد مال، یعنی برگرداندن مال . حال سوالی که پیش می آید، این است که اگر مال از بین رفته باشد و امکان برگرداندن آن نباشد، باید چه کرد؟
در ابتدا، باید به این موضوع اشاره کرد برای آن که مثل مال رد شود. لزوما باید مال مثلی باشدو اشباه و نظایر آن وجود داشته باشد. همچنین، در صورتی که مال مورد سرقت و غصب شده، تلف شده باشد و یا به اصل آن دسترسی نباشد، دادگاه در این حالت، حکم به رد مثل یا قیمت آن مال می دهد. به عنوان مثال، سارقی موتور سیکلت شخصی را دزدیده است. سپس دادگاه، سارق را محکوم به رد مال می کند، اما چون موتور سیکلت به فروش رسیده است، اصل آن موجود نمی باشد؛ در این حالت، متهم باید مثل موتور سیکلت را تحویل بدهد و در صورتی که مثل مال نیز موجود نباشد، قیمت مال به نرخ روز، محاسبه شده و باید پرداخت شود.
در رد مال، اگر عین موجود باشد، باید عین مال رد بشود و در صورت تعذر و اتلاف مال ، مثل آن باید تحویل داده شود و در نبود مثل آن، قیمت مورد حکم، باید رد شود. از این رو در اجرای حکم، چون مسئله تخصصی بوده و تعیین قیمت نیاز به نظر کارشناس دارد، برای محاسبه رد مال به قیمت روز باید یک کارشناس مربوط به مال آن را بررسی نماید.
یعنی اگر دستبند طلا در سال 1397 سرقت شده است و سه سال بعد پیدا شود. در این حالت برای پرداخت قیمت آن، یک فرد متخصص در زمینه فروش طلا، قیمت دستبند رو با توجه با نرخ روز طلا و ویژگی های دستبند محاسبه کرده سپس سارق مکلف است قیمت روز دسبتند را پرداخت کند.