اظهارنامه، نوشتهای است که طبق مقررات قانونی تنظیم میشود و راهی رسمی و قانونی، برای بیان خواسته و مطالبه حق، از طرف مقابل، قبل از طرح دادخواست نزد مراجع حقوقی است.
برخی مواقع، ممکن است، افراد نتوانند یا امکانش را نداشته باشند که برای به دست آوردن حقشان یا طلبی که از دیگران، دارند در مراجع قضایی حضور پیدا کنند و در عین حال بخواهند قبل از رفتن به دادگاه، این روند را با مصالحه طی کنند و درخواست خود را به طرف مقابل اعلام کنند. در این حالت راهکاری که وجود دارد، ارسال اظهارنامه برای طرف مقابل است.
به عنوان مثال فردی از شخص دیگر طلبی دارد که با وجود یادآوریهای مکرر، بدهکار حاضر به پرداخت آن نمیشود. در این صورت، طلبکار میتواند برای دریافت طلب خود اقدام به ثبت اظهارنامه نماید و با این کار قبل از طرح دعوا علیه بدهکار در دادگاه، بار دیگر به او فرصت پرداخت بدهی و ادای تعهدش، را خواهد داد.
برخی اظهارنامه را به اشتباه اظهاریه هم مینامند. اظهارنامه، نه تنها راهی برای مطالبه رسمی حق است، بلکه افراد میتوانند از طریق آن، آمادگی خود را برای تسلیم هر چیزی، اعم از: وجه، مال و سند را هم به طرف مقابل اعلام کنند.
اظهارنامه حاوی اطلاعات خاصی است که باید به صورت صحیح و دقیق تکمیل شود. این اطلاعات شامل موارد زیر میشود:
۱-مشخصات و اقامتگاه اظهارکننده: اظهارکننده (فرستنده اظهارنامه) اطلاعات هویتی خود از جمله: نام، نام خانوادگی را به همراه اقامتگاه قانونی خود، یعنی نشانی محل اقامتش را در این بخش اظهارنامه وارد میکند.
۲-موضوع اظهارنامه: عنوان مطلبی که در متن اظهارنامه و قسمت خلاصه اظهارات شرح داده میشود.
۳-مشخصات و اقامتگاه مخاطب: اظهارکننده در این بخش نام و نام خانوادگی و نشانی محل زندگی مخاطب اظهارنامه را در این بخش وارد میکند.
۴- خلاصه اظهارات: اظهارکننده آنچه که از طرف مقابل میخواهد و مدنظرش است به طرف دیگر اظهار کند را در این قسمت، توضیح میدهد.
۵- خلاصه جواب: در این بخش دریافتکننده اظهارنامه، به اظهارات فرستنده پاسخ میدهد.
موضوع مجازات گزارش خلاف واقع در ماده 711 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 و نیز ماده 78 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مورد بررسی قانونگذار قرار گرفته است که البته این دو ماده تفاوتهایی از لحاظ کاربرد و افراد تحت شمول، با یکدیگر دارند.
قانونگذار در ماده 711 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375 مقرر کرده است که «هر گاه یکی از ضابطان دادگستری و سایر مأموران صلاحیتدار از وجود اماکن مذکور در مواد 704، 705 و 708 یا اشخاص مذکور در ماده 710 مطلع بوده و مراتب را به مقامات ذیصلاح اطلاع ندهند یا برخلاف واقع گزارش کنند، در صورتی که به موجب قانونی دیگر مجازات شدیدتری نداشته باشند، به سه تا 6 ماه حبس یا تا 74 ضربه شلاق محکوم میشوند.»
ماده 704 این قانون، به موضوع دایر کردن محلی برای شرب خمر یا دعوت مردم به این قبیل اماکن و مجازات این جرم اشاره دارد که در آن آمده است «هرکس محلی را برای شرب خمر دایر کرده باشد یا مردم را به آنجا دعوت کند، به سه ماه تا دو سال حبس و (74) ضربه شلاق یا از یک میلیون و پانصد هزار تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی یا هر دو آنها محکوم خواهد شد و در صورتی که هر دو مورد را مرتکب شود به حداکثر مجازات محکوم خواهد شد.» همچنین بر اساس ماده 705، قماربازی با هر وسیلهای که باشد، ممنوع بوده و از سوی قانونگذار نیز جرمانگاری شده است و مرتکبان آن نیز به یک تا 6 ماه حبس یا تا (74) ضربه شلاق محکوم میشوند همچنین متجاهران به این اقدام، به هر دو مجازات محکوم میشوند.
ماده 706 بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی مصوب سال 1375، به جرم خریداری، حمل یا نگهداری آلات و وسایل مخصوص به قماربازی پرداخته است که مرتکب این اقدامات، به یک تا سه ماه حبس یا تا پانصد هزار تا یک میلیون و پانصد هزار ریال جزای نقدی محکوم میشود همچنین هرکس قمارخانه دایر کرده یا مردم را برای قمار به آنجا دعوت کند، به 6 ماه تا دو سال حبس یا از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال جزای نقدی محکوم میشود که این موضوع در ماده 708 این قانون پیشبینی شده است.